بسم الله الرحمن الرحيم

نام تحقيق :

آيين زرتشتي دين رسمي كشور ما

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

فهرست مطالب

1. مقدمه

2. آيين زرتشت

3. نوع نگارش متب زرتشتي

4. آتشكده

5. نحوه پرستش در آيين زرتشتي

6. نام ماههاي سال در آيين زرتشتي

7. جشنهاي ساليانه عهد ساسانيان

8. اعياد در آيين زرتشتي

9. انواع تقويم

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

مقدمه

همان طور كه مي دانيم خداوند متعال مي فرمايد كه در اديان وملتهاي پيشين بنگريد كه در زندگي آنها پندي است آموزنده براي شما .

از استاد بسيار گرامي جناب آقاي جعفري نهايت سپاس گزاري را دارم كه در تهيه اين تحقيق راهنما ومشوق من بوده است

 

 

 

 

آيين زرتشتي دين رسمي كشور

ساسانيان از ابتدا باروحانيون زرتشتي متحهد شدند و اين رابطه محبت آميز در ميان دين ودولت تا آخر عهد آنان استحكام داشت

بنابه روايت پارسيان ،اردشير اول پس از جلوس مير بدان هير بد تنسر را فرمان داد كه متون پراكنده اوستاي عهد اشكاني را جمع وتاليف كند تا آنرا كتاب رسمي وقانوني قرار دهند

به فرمان شاهپور اول رونشتي از اوستاي تنسر معبد آذر گشنسب در شيز كه در آذربايجان قرار داشت نهادند ،اما مجادلات واختلافات مذهبي به پايان نرسيد وشاهپور دوم براي ختم اين گفتگوها مجمعي به رياست آذر بذي مهر سپندان كه موبد بزرگ بود تشكيل داد ،اين انجمن متن صحيح وقطعي اوستا را تصويب كرد وآنرا به بيست ويك كتاب تقسيم نمود.

اوستاي ساساني كه قسمت كوچكي از آن فعلا باقي است و خلاصه قسمتهاي مفقود آنرا در كتاب هشتم و نهم دينكر ؛ كه در قرن نهم ميلادي بزبان پهلوي نوشته شده مي بينيم ، نه تنها مشتمل بر احكام ديني بوده بله حكم دايره المعارف بزرگي داشته كه در آن علوم مختلف مندرج بوده است.

علم مبداء معاد – اساطير الاولين –نجوم و علم تكوين و امور عامه و طبيعيه و فقهيه و حكمت عمليه عهد ساساني همه بر اساس 21 كتاب يا شك اوستا اتوار بوده است

نوع نگارش كتب زرتشتي

بسياري از متون كه به زبان اوستا نوشته شده ظاهرا اثر قلم اشخاصي است كه در تدوين اوستاي ساساني دست داشته اند و نيز احتمال مي توان داد كه قبل از تدوين اوستاي ساساني بعضي از كتب مزبور به زبان پهلوي موجود بوده و در آن زمان به زبان اوستايي نقل و در كتاب مقدس درج گرديده باشد

خلاصه شكهاي اوستا كه در دينكرد ديده مي شود از حيث تفصيل بسيار مختلف است.

دينكرد اطلاعات مبسوطي راجع به شكهاي حقوقي بدست مي دهد ولي شكهايي را كه مربوط به علم مبداء و معاد و تكوين است در چند كلمه خلاصه مي كند .

در آيين زرتشتي خداي خورشيد كيست ؟

در كتاب اوستايي يكي از ايزدان هور (خور) يا هور خشيت نام دارد گويا هيچوقت مقام چندان مهمي نداشته است پس در حقيقت مخان عهد ساساني اگر آفتاب را مي پرستيدند مرادشان هور نبوده بلكه مهر را ستايش مي كرده اند و اين مهر همان ميثر است كه دريشتهاي عتيق ذكر شده است .

آتشكده

معلوم مي شود آتشكده هايي بوده كه هر يك به خدايي معين اختصاص داشته است اما بايد دانست كه بطور كلي همه خدايان را در همه آتشكده ها ستايش مي كرده اند شكل بناي آتشكده ها در هر جا يكسان بوده آتشدان در وسط معبد قرار داشته و پيوسته آذر مقدس در آن مي سوخته است .معمولا هر آتشكده هشت درگاه و چند اطاق هشت گوشه داشته است كم كم در شريعت زرتشت اين قاعده مقرر شد كه آفتاب بر آتش نتابد و بنا براين سبك جديدي در ساختمان آتشكده معمول شد اطاقي مطلقا تاريك در وسط بنا مي ساختند كه آتشدان در آن قرار داشت .

از آتشكده هاي كشور سه آتشكده محل ستايش مخصوص بود كه در آنها سه آتش بزرگ قرار داشت يكي آذر فرنبخ ديگر آذربرزين مهر . آتشكده آذر گشنسب يا آتش سلطنتي در گنجك (شيز) واقع در آذربايجان است آذر برزين مهر يا آتشكده (كشاورزان) در مشرق مملكت در كوههاي ريوند شمال غربي نيشابور واقع بود .

اين سه آتشكده عظيم محل ستايش مخصوص بود و بيش از ساير زيارتگاهها زينت و ثروت داشت لكن بسياري از معابد درجه دوم هم طرف احترام بوده است در تواريخ بسي از آتشكده هاي جبال را كه سرزمين ماد قديم باشد نام برده اند از آنجمله آتشكده قزوين – شيروان نزديك ري و كومش كه شايد همان شهر صد دروازه باشد.

نحوه پرستش در آيين زرتشتي

پرستش عناصر طبيعي از اصول ديانت زرتشتي بوده چنان كه مي دانيم زرتشتيان كمال مواظبت را مرعي مي داشته اند كه آب و آتش و خاك را آلوده نكنند .

آگاثياس مي گويد : ايرانيان احترام آب را بيش از هر چيز واجب مي شمردند چنان كه حتي صورت خود را در آب نمي شستند و جز براي آشاميدن آب دادن به نباتات به اين عنصر مقدس دست نمي زدند .

در كتاب ونديداد شرح مبسوطي راجع به آب و تاثير آن در تطهير مندرج است . فقط چيزي كه در تطهير موثرتر از آب محسوب مي شد بول گاو بود. اما آتش در اين آيين خيلي مهمتر از ساير عناصر بوده است .

اوستا آتش راپنج نوع مي شمارد كه عبارتند از ؛ اول برزسوه ، كه آتش معابد بوده و آتشي است كه در استعمالات عادي بكار مي رود . دوم موفريان ، يعني آتشي كه در جسم مردم و جانوران است . سوم اوروازشت ، آتشي كه در نباتات پنهان است . چهارم وازشت ، آتشي كه در ابر است يعني صاعقه . پنجم سپنشت ، آتشي كه در بهشت در حضور اهور مزدا مي سوزد .

 

نام ماههاي سال در آيين زرتشتي

ماه زرتشتيان سي روز داشته و هر روز به نا خدايي بوده است بموجب آن سي روز ماه را بايد به چهار دسته تقسيم كرد از اين قرار بود كه ؛

1- اوهرمز 2- آذر 3- مهر 4- دين

وهمن آبان سروش ارد

اردوهشت خور رشن اشتاذ

شهريور ماه فروردين اسمان

سپندآرمذ تير ورهران زامداد

خورداد گوش رام مهرسپند

امرداد ذدو واذ انگران

ذدو ذدو

جشن هاي ساليانه عهد ساسانيان

اين جشنها عموما داراي صورت دهقاني و روستايي بوده و در اصل به امور كشاورزي بستگي داشته است و چون دين رسمي ساسانيان دين اعياد را پذيرفته بود .

هنگام اجراي شن از يك طرف مراسم مذهبي صورت مي گرفت و هر طرف ديگر تشريفات و اعمال خاصي انجام مي شد . مبداء اين اعمال اخير اعتقاد به سحر و جادو بوده اما رفته رفته مبدل به مراسم عادي گشته تفريحات عاميانه نيز از هر قبيل در آن وارد شده بود چنان كه رسم عوام الناس است اكثر اين جشنهاي ساليانه را مردمان با يكي از حوادث تاريخي مربوط مي كرده اند مثلا فلان عيد را يادگار فلان واقعه مي دانستند كه در عهد جمشيد يا فريدون يا پهلواني داستاني رخ داده بود .

اعياد در آيين زرتشتي

در ميان اعياد آنكه بيشتر قبول عام داشت ، چنان كه امروز نيز دارد نوروز بود كه آنرا نوگ روز مي گفتند اين جشن در آغاز سال بود و در سال ديني بلافاصله بعد از عيد فرورديگان مي آمد . در اين عيد هر پادشاهي در اين روز فرخنده رعيت ممالك خويش را قرين شادي وفرحي مي كرد ودر اين عيد كساني كه كار مي كردند دست از كار كشيده به استراحت وشادماني مي پرداختنه اند

عيد نوروز 6 روز متوالي دوام داشت :

جشن تيرگان :

كه در روز 13 تير ماه بود ودر آن روز آب تني مي كردند و گندم وميوه مي پختند

آذر جشن اول :

در هفتم شهريور بود كه عيد آتش خانه محسوب مي شد .در داخل خانه ها آتش هاي بزرگ مي افروختند ودر ستايش خدا وشكر نعم او سعي بليغ مي كردند.

مهرگان يا عيد مهر:

كه در 16 مهر ماه واقع مي شد عيدي بسيار بزرگ بشمار مي رفت اين عيد روز اول سال بود .در اين پادشاهان ايراني تاجي بر سر مي نهادند كه صورت آفتاب در ميان چرخي گردان بر آن منقوش بود .هنگام طلوع آفتاب يكي از سپاهيان در حياط قصر سلطنتي ايستاده فرياد مي زد ((اي فرشتگان بع عالم فرود آييد وشياطين وبدكاران را بزنيد واز دنيا برانيد )) در روز مهرگان ، خوردن انار واستشمام گلاب را اسباب صيانت از بد بختي مي دانستند .

عيد وهار جشن :

كه در اول ماه آذر بود كه با آغاز فصل بهار مصادف بود كه آنرا عيد ((خروج الكو سج ))مي گفتند يعني مرد ي را بر قاطري نشانده بگردش مي بردند آن مرد خود را با بادزني بادمي زد تا شادماني خود را از خاتمه يافتن فصل شتا ونزديك شدن گرما آشكار كند.

آذر جشن دوم :

چند روز بعد از وهار جشن است كه خود را باآتش گرم مي كردند زيرا كه آذر ماه آخرين ماه زمستان است در اين فصل سرما سخت تر وشديد تر است

روز اول ماه ذدو (دي ) و جشن سير سور كه در روز 14 دي ماه بود كه به خوردن سير وآشاميدن شراب مي پرداختند

انواع تقويم :

به عقيده نيبرگ در زوان ساسا نيان سه نوع تقويم وجود داشت كه عبارتند از: تقويم قمري ، كه درآن هر سال 355 يا 353 روز داشت وهر ماه هر يك از شش هفته پنج روزه بود .اين يك نوع تقويم روستايي ومعمولي مانويان غير ايراني بود.

1. تقويم كشوري ورسمي شمسي ، كه روژوهيژگيه مي خواندند وداراي 12 ماه سي روزه به اضافه پنچ روز خمسه مسترقه (پنجه دزديده ) بود .در اين تقويم ربع روز (شش ساعت ) علاوه بر 365 روز را رعايت نمي كردند به قسمي كه سال در هر چهار سال يك روز عقب مي افتاد

2. تقويم ديني ،كه آنرا وهيژ گيه مي ناميدند .اين تقويم هم بر اساس سال شمسي بود كه داراي 12 ماه وپنجه دزديده ويك ماه اضافي در هر 120 سال است

در تقويم كشوري در تمام ماههاي سال مي گشت .زيرا سال كشوري كوتاهتر از سال نجومي بود